İlk sinemasıyla sessiz ve derinden ilerleyip vakitle geniş kitlelere ulaşarak ismini duyuran, attırdığı kahkahalarla sessizliğini bozan Ölümlü Dünya devam sinemasıyla vizyona girdi. Bu sefer internet yerine salonda izleneceğine kesin gözüyle baktığımız sinemada suça karışmış Mermer ailesinin komik maceraları anlatılmaya devam ediyor. Ali Atay’ın yönettiği sinemanın senaryosunda ise Atay dışında iki isim daha var: Feyyaz Yiğit ile Aziz Kedi.
MERMER AİLESİNİN VEFATLA KALIM ORTASINDA İKİNCİ SINAVI
Filmin konusunu kısaca aktaralım. Anadolu Tat 1071 isminde tarihi esintili kültürel motifli bir esnaf lokantasında sessiz sakin ömür süren Mermer ailesi profesyonel bir örgütün tetikçiliğini üstlenmiştir. Paravan olarak kullandıkları restoran birebir vakitte maksatlarına ulaşmalarını kolaylaştırmaktadır. Birinci sinemanın finalinde aile örgütle uyuşmazlığa düşmüş, gebe olduğunu öğrendikleri bir gelin ile ortada kalmışlardır. Ukrayna’ya kaçmaya hazırlanırken bıraktığımız Mermer ailesini Maestro’nun meskenine yaptıkları ziyaretle görüyoruz. Ailenin babası Gazanfer (Ahmet Mümtaz Taylan) eski dostu Maestro’dan (Reha Özcan) yardım isterken üç şeyi hedeflemektedir: Kaçırılan Zafer’i (Doğu Demirkol) kurtarmak, hak ettikleri parayı almak ve örgütten kesin olarak çıkmak. Maestro Gazanfer’i Şenol’a (Giray Altınok) yönlendirirken yeni amaçlar de belirlenir. Boyunlarına astıkları USB kolyelerde örgütün tüm verisini taşıyan 4 kişi birebir gün içinde bulunacak ve usbler birleştirilip elde edilen kozla örgütle masaya oturulacaktır. Böylelikle Mermer ailesi yanına aldıkları Şenol’la birlikte yeniden bol kanlı bir maceraya atılırlar.
ABSÜRT, KARA, GEVEZE MİZAH VE ANA AKIM SEYİRCİYE ULAŞMANIN YOLLARI
İkinci sineması birinci sinemayla kıyaslayacak, senaryosu ve oyunculukları bakımından değerlendireceğiz ancak öncelikle Ölümlü Dünya nasıl bir mizah yapıyor ve hangi seyirciye sesleniyor, kısaca değinmekte yarar var.
Son yıllarda mizahımıza yeni ögeler katıldı ve kara, absürt, ofansif üzere alt tiplere dair bir baş karışıklığı doğdu. Doğrusu bu karmaşanın yaşanması mizahımızın çeşitlendiğine işaret ve sevindirici. Natürel bütün kavramları rastgele kullanmamak lazım. Tanımlamadaki karmaşa sineması kategorize ederken zahmet yaratıyor. Ölümlü Dünya hayli vakittir dikkat çeken bir tıpta karşımıza çıkmakta. Aksiyon, kaos ve cürmün kanıksanmasının bir sentezi. Kabahatin kanıksanması çeşide kara bir nitelik kazandırmazken kaotik atmosferin varlığı da bizatihi absürdü getirmiyor. Bununla birlikte Ali Atay’ın sineması cinayet işlemeyi zanaat, cinayeti ömrün bir kesimi addettikçe kara bir yan taşırken kovalamacalı çatışmalı sahnelerin ortasına serpiştirilen ve bilhassa Feyyaz Yiğit ile Aziz Kedi’nin dokunuşlarını hissettiğimiz kısımlarda absürt bir tarafa kayıyor. Ülkemizde ofansif mizah daha çok lisan merkezli ve canlı bir performansın tesirinde kaldığı için Ölümlü Dünya’ya pek sirayet etmiyor.
Gülmeyi seven, ticari güldürüleri gişede yalnız bırakmayan seyircimiz de yeniliklere daha açık olmaya ve farklı çeşitlerdeki anlatılara daha fazla baht vermeye başladı. Podcastler, stand up şovları, görüntü yayınlar artarken aslında esaslı bir geleneğe sahip olduğumuz vadeli yayın mizahı da iniş çıkışlarla varlığını korumakta. Bu yeni mizaha ana akım seyircinin tepki vermemesi imkansızdı. Ölümlü Dünya da değişim sancılarının eseri olarak karşımıza çıktı ve erkek lisanı baskın; ahbaplığa, aileden olmaya dayalı; cürmü kaosu bol takım güldürüleri içinde adeta bir yıldız üzere parladı. Güldürünün toplumsal yoğunluğunu göz önüne alırsak bu ahbaplık, aile hissiyatının kutuplaşan bölümler ortasında incinen bağları sinema salonlarında tamir ettiğini görüyoruz. Ölümlü Dünya ne olursa olsun kopmayan, ‘kolu kola sokan’ ailenin yeterli bir örneğini veriyor. Muvaffakiyetini biraz da buna borçlu diyebiliriz. Birinci üç günde 400 binden fazla bilet kesen sinema aşikâr ki ana akım seyirciye ulaşıyor ve üslubu hala yadırgansa dahi lisanını giderek yumuşatıyor.
TAKIMLA BİRLİKTE DÜZ VE KAOTİK KOŞULAR
Gişe komedilerinde akılda kalan replik üzere bir kıstas öne çıkmakta. Elbet 70’lerde hatta 80’lerde, geç Yeşilçam diyebileceğimiz devirde bilhassa Natuk Baytan senaryolarında lisanlara pelesenk tabirler vardı lakin son yıllarda bu tabirler esas referans oldu ve seri güldürülerimizin muvaffakiyetini ölçen en değerli kıstas da (ticari muvaffakiyetinden sonra) tanınan kültürdeki dolanım performansına dönüştü. Söz oyunları ustası Yılmaz Erdoğan’ın Vizontele’si ile başlayan konuşma lisanına espri kazandırma pratiği güldürünün gişede büyük muvaffakiyet yakaladığı 2010’larda düstur halini aldı. Kolpaçino, Recep İvedik, Düğün Dernek vb. sinema serilerinde güçlü karakterler ani çıkışlar, kendini tabir eden diyaloglarla seyirciyi can konutundan vurup akılda kalmaya çalışıyor. Ölümlü Dünya da birinci sinemasında bir bakıma buraya oynadı. ‘Kutu kola’ problemini ve “bana paspasla adam öldürttünüz” üzere replikleri hala anıyor, gülüyoruz. Atay, Yiğit, Aziz Kedi üçlüsü ikinci sinemada akılda kalan repliklere bilhassa çalışmışlar ama bu gayret biraz zorlama olmuş diyebiliriz. Serbest’in cinsel tecrübe yaşama gayreti ve Ercü muhabbeti aracılığıyla bu çeşitten diyaloglara yer hazırlanmış.
İlk sinemanın izini süren bir öbür başlık ise tekerlemeler, hesaplamalar, ekiple birlikte düz ve kaotik koşular! Mermer ailesi birinci sinemada kasayı açmak için tekerleme okuyor, Özgür (Feyyaz Yiğit) lokantalarına gelen müşteriye gıcık olduğu için wifi şifresini adeta başına vura vura veriyordu. Sayıları küçük büyük diye okuması epey enteresandı. Devam sinemasında Hür bu sefer IBAN veriyor ve mali hesaplara dalıyor. Muhabbet tellalına kaptırdığı 725 lira, abur cubura ayırdığı harcırah gülünç hesaplar kısmına dahil edilebilir. Öte yandan birinci sinemada aile gittiği otelde mimariyi sonuna kadar kullanmış, karşılıklı koridorlarda koşmuş, inançlı bir biçimde haberleşmek için sessiz sinema oynamışlardı. Bu sefer hastanede, tekrar karşılıklı ve kaotik koridorlar boyunca koşuyorlar. Ölümlü Dünya 2 senaryosu bakımından birincisinin üstüne çıkıyor ayrıyeten aksiyonun da sürat kazandığı görülmekte. Olağan bu kadar Hollywoodvari aksiyon ve stilize şiddet sahneleri yerine daha yerli bir üslup benimsenebilirdi. Sinemada Özgür’ün sivri çıkışlarıyla bu sahneler dengelenmeye çalışılmış.
DÜNDAR DÜNDAR DÜNDAR DİNÇ VE OYUNCULUKLAR ÜZERİNE
Filmin hafızalarda yer eden sahnesi grubun bir seçim otobüsüyle hasımlarından kaçtıkları sahne. Mahallî seçimlere hazırlanan adayın propaganda müziğini sahne boyunca duyuyoruz. Artlarından sıkılan silah seslerine ve otobüs içindeki tartışmalara Dündar Dinç’in kendini övdüğü sıfatlar ile sıraladığı vaatler karışıyor. Bu sahnede son periyodun ahbap çavuş alakasını yansıtıp absürt durumlar köpürten mizahının yansımasını izliyoruz. Bu sahne bize Gibi’yi, Ayak İşleri’ni anımsatıyor. Zati Maestro’nun vasiyeti gereği yakıldığı sahne Ayak İşleri’nde ideoloji profesörünün pideci fırınında yakıldığı sahneye göz kırpmakta. Oyunculukları ise mizah yükünün dağılımı üzerinden kıymetlendirmek isabet olacak. Ölümlü Dünya bir takım güldürüsü olduğundan takım dışına çıkarılan Doğu Demirkol’un, rolü gereği kaçırılan Zafer’in komik diyaloglarına rağmen sinemayla bağ kuramadığını söylemeli. Demirkol tahminen de bir uyuşmazlıktan dolayı gruptan uzaklaştı, bilemiyoruz lakin bu ayrılık pek yaramamış.
Komedinin dışına itilen bir öbür isimse Özgür Emre Yıldırım. Yıldırım birinci sinemada görünürdü, takımın kesimiydi; devam sinemasında yalnızca çay getiren, panik anlarında silahına yeltenen figüran pozisyonunda. Olağan sinemaya taze kan olarak katılan (ki kalabalık sahnelerde yer almayan Doğu Demirkol’un rolünü dolduran) Giray Altınok kendine has üslubuyla sırıtmıyor. Altınok sinemaya kendi mizahından bir şeyler getirmiş, bu da ahengi ve başarıyı sağlamış.
Feyyaz Yiğit ikinci sinemada güldürünün merkezinde ve tartışmasız hakim… Birinci sinemada onu hem Demirkol hem grup dengeliyordu. 2’de Demirkol geri planda, zati sonlu bir rolde (Oktay) izlediğimiz Alper Kul üzerine de pek gidilmeyince meydan Yiğit’e kalmış. Yiğit’in Gibi’de kazandığı ilgi ve sevgiden Ölümlü Dünya da nemalanıyor elbette.
Sarp Apak birinci sinemada turist üzere dolaşıyordu, devam sinemasında bu tablo değişmiş. Ailenin en gönülsüz üyesi diyebileceğimiz Serhan gebe eşi Begüm’le çatışma yaşadıkça cürüm ailesinden uzaklaşıyor birebir vakitte oyunun da içine giriyor. Birebir şeyleri Begüm rolündeki İrem Sak için söyleyemeyiz. Sak bu sinemada çok daha besbelli. Hem güldürü sahnelerinde hem olayların akışında kilit bir rol üstleniyor nedir ki sinemaya bir türlü giremiyor. Ölümlü Dünya dört başı mamur bir erkek sineması, tahminen Sak da bu tartısı dağıtmak için tercih edilmiş lakin yanlışsız tercih mi tartışılır. Çünkü İrem Sak’ı seyirci Palavra Dünya’dan erkeksi üslubuyla hatırlıyor.
Ahmet Mümtaz Taylan da birinci sinemaya kıyasla özgün bir performans sunmuş. Birinci sinemada Gazanfer karakteri büyük ölçüde Leyla ile Mecnun’daki İskender’i hatırlatıyordu. Mehmet Özgür, karakteri gereği tutuk bir oyun biçimi sergiliyor ama sinemada fazla gölgede kalmış. Bir not da Baturay Özdemir’e düşebiliriz. Ankara çıkışlı komedyen Özdemir sahne gösterileriyle tanınmakta, oyunculuk mesleğinin şimdi başında. Vakitle kendini geliştirebilir. Aslında kıssası sonlanmadığı için bir devam sineması çekilirse onu tahminen bir ‘aile düşmanı’ olarak izleyebileceğimizi düşünüyorum.
**
Ölümlü Dünya 2, birinci sinemada açtığı yolu genişleten; seyirciye daha fazla ulaşabilmesi için metnine çalışılmış, aksiyonu ve komik diyalogları ölçülüp biçilmiş bir sinema. Bir an düşmeyen temposu vakit zaman sinemanın ‘film olma’ hissine ve bütünlüğüne ziyan verse de güldürü sahnelere ihtimamlı bir biçimde dağıtıldığından sarkmıyor, yormuyor. Lokal seçim arifesinde teklifsiz bir adayın absürt otobüsüne binen aile üyeleri siyasete dokunmadan, kurşunlarla dans ede, Yeşilçam müziklerini çalarak geçiyor önümüzden ve ‘son durağa’ hakikat seyahatin bitmeyeceğini anons ediyor. Ne diyelim? Bu aile ölünüzü kaldırtmaz! Bu aile ölünüzü kaldırtmaz!
