Serhat Uyurkulak, “bunca palavrası anlamaya/ lakin farklı bir palavrayla başlanabilir/ hepsini boşa düşürecek/ ben şimdi başlamadım” dizelerinin yer aldığı ‘Başlangıçlar’ isimli şiiriyle bitiriyor yeni kitabı ‘Dünyalık’ı. Kitabın son şiiri ‘Başlangıçlar’ ismini taşıdığına nazaran, ya tersten başlıyoruz ya da bu kitabın bitişi, yeni bir başlangıcın habercisi. Bence ikisi de değil. Şayet bu kadar palavrası anlamaya lakin değişik bir palavrayla başlanacaksa, sanırım Serhat Uyurkulak başlamayı kabul etmez. Fuzuli’nin “Aldanma ki şair kelamı elbette yalandır” kelamını, bu manada dikkate almamak lazım. Şairler palavraya alışamaz, şairler palavrayla baş edemez. Zati Fuzuli de bu dizeyi kurarken diğer bir şey söylemiş, öbür bir yere çekmek istemiş okurun dikkatini.
‘Dünyalık’, Serhat Uyurkulak’ın, 2010 yılında Yapı Kredi Yayınları tarafından yayımlanan ‘Sesini Aramayan Şiir’den sonraki ikinci kitabı. Bu kadar güçlü şiirlere imza atan Uyurkulak’ın iki kitabı ortasında neden on üç yıl üzere uzun bir mühlet olduğunu sormayacağım. Mevzuya, daha gerilerden, 90’lı yıllardan, Serhat Uyurkulak’ın yayınlanan birinci şiirinden başlayacağım.
Türkiye’nin fanzin tarihini ele aldığım, birinci baskısı 2000 yılında yayınlanan ‘Şeytan Aletleri’ni hazırladığım devirde, incelediğim yüzlerce fanzin ortasında, İzmir’de hazırlanan, fotokopiyle çoğaltılmış, A4’ün enine ikiye katlanmasıyla oluşturulmuş uzun ince bir fanzin dikkatimi çekmiş ve tüm sayılarına ulaşmaya çalışmıştım. ‘Sardunyalar&Kaplumbağalar’ isimli bu fanzindeki şiirlerin ve metinlerin yanı sıra kullanılan görseller de çok etkileyiciydi. ‘Dünyalık’taki biyografisinde, birinci şiirlerinin ‘Sardunyalar&Kaplumbağalar’ isimli fanzinde yer aldığını yazmış Uyurkulak. Fanzinleri arşivimde araştırdım, buldum ve yayınlanan birinci şiirlerini okudum yine. 90’lardan bir esinti. Kıssası olanların öyküsü kesintisiz devam ediyor, ne hoş.
KİM BU BAHRİ?
“Hikayesi olanlar” kelamını bilhassa kullandım, zira Uyurkulak’ın şiirlerinin birçoklarının öyküsü var. Yanlış anlaşılmasın, öykü anlatmıyor, lirik bir yapının içinde, kıssası olanları şiirleştiriyor. En çok da Bahri’yi! Kitabın ‘Ada’ isimli kısmı, baştan sona, ismini unutmak için bir adaya giden Bahri’ye ayrılmış.
“her sabah veya her gece/ her konutta bir gasilhane talimi/ kendi cesedini yıkıyor herkes” diyor Bahri. Bu durumda, etrafında gördükleri karşısında, “bir dünya dolusu şey var/ fakat dünya yok” demekte haksız değil. “Yalnızca sözlerle düşünebildiği bir büyünün peşinde olan” herkes üzere, “bacağı kırılan bir balerini platin kurşunla vurmaktan/ idamlıkları balonlarla göğe yanlışsız asmaktan daha büyük/ ve daha gerçek bir iyilik” peşine düşüyor. Bahri ile konuşan, vakit zaman Bahri’ye seslenen, şiirlerdeki, italikle yazılmış kısımlarda karşımıza çıkan kimliği meçhul; sahiden var olup olmadığı belirli olmayan bir öteki şiir öznesi daha var.
Bahri’nin sevincini ve sıkıntısını de sorgulayan biri. Sevinç de sıkıntı de bir sis perdesinin gerisinde lakin. Kısmın son şiiri ‘Eğer Yaşasaydın’ ismini taşıdığına nazaran, sanırım bu kişi bir hayal, bir “yokinsan”. Zati, “sen beni göremezsin bahri/ bir salyangozu bile ezmeden/ iskeleye varmak/ işte senin hissesindeki tek sevinç/ ve hatta peşinde olduğun gurur” diyor bu şiir öznesi.
Dünyalık, Serhat Uyurkulak, 80 syf., Yapı Kredi Yayınları, 2023. Bahri ise “tanrı ha teğe insan biriktiriyor/ paslı balkon demirlerini/ gün yüzü görmeyen saksı altlarını/ başına buyruk kaktüsü/ sesi gölgeyi imgeyi/ ben bunları biriktirmeli miyim/ yaradanıma mukayyet ol aklım/ duyuyor musun” diyor. Biriktirenin kim olduğunun ötesinde, birikenler değeri burada. Daha evvel de bir dünya dolusu şey görmüş lakin dünyanın olmadığını fark etmişti Bahri, o adada. Artık de, Allah’ın bir dünya dolusu şey biriktirdiğine şahit oluyor. İnsan da var birikenler ortasında. Bu şartlarda, akla davet yapmaktan, yaradanıma mukayyet ol, demekten öbür deva kalmıyor geriye. Bahri ile o (muhtemel) hayalin Bahri hakkındaki kanıları ortasındaki puslu alan, bizi şiirlerin görünür bağlamı dışında, örtük bir bağlam olan var oluş sorunsalına götürüyor.
ALAKARGANIN PEŞİNDE
Konu burada bitmiyor; tam da burada başlıyor aslında. İsmini unutmak için o adaya gittiğini söyleyen Bahri’yi, oraya çağıran biri var aslında: Alakarga. Poe’nun kuzgunu üzere, bir alakarga kanat çırpıp duruyor dizelerin ortasında. “işte bu lekeden bir öteki lekeye geçmeye geldim” diyen Bahri, leke derken, alakarganın tüylerindeki renklerden mi kelam ediyor yoksa? O denli ya da bu türlü, onu o adaya çağıranın alakarga olduğu kesin: “düşümde bir alakarga gördüm/ manastır doruğundan beni çağırdığına/ öylesine eminim”. Sonra ekliyor: “bu adanın sokakları hangi zirveye varıyorsa/ orada bir manastır/ ve bir alakarga bulacağıma eminim”.
Onu çağıran alakarganın zirvedeki bir manastırda olduğunu biliyoruz artık. Bahri’nin de alakargayı aradığını. Pekala bulursa ne olacak? “alakarga öğretirse/ bir an için yalnızca yok olmayı düşünebilirim” diyor Bahri ve bizi yeniden bir varoluş sorunsalının içine çekiyor. Alakargayı bulursa ve alakarga ona öğretirse şayet, yalnızca bir anlığına yok olmayı düşünecek ve çabucak vaz mı geçecek, yoksa, hakikaten yok olacak fakat yok oluşu yalnızca bir an mı sürecek? Dize, her iki manaya da gelebilir. Gerçi, şiirin ilerleyen kısımlarında, dizenin hangi manaya geldiğinin pek kıymeti kalmadığını anlıyoruz zira galiba bir alakarga yok o adada: “bir alakarganın peşindeyim/ var mı yok mu muhakkak değil”. Sonra terazinin “yok” kefesi ağır basıyor, “alakarga peşinde/ çıkacağım manastır tepesine/ hiçbir şey için” diyor Bahri.
ŞİDDETİNDEN SUAL OLUNMAYAN HAYAT
“Ada”ya takıldık, kitabın ‘Yol’, ‘Atlar ve Çocuklar’ ve ‘Dönüş’ isimli kısımlarından şimdi kelam edemedik. Halbuki, ‘Yol’da yer alan ‘Üzüm ve Ekmek’ isimli şiirdeki “… en fazla tapınaklara yakışıyor taş/ ve barikatlara” dizeleri üzerine, taşın tarihinden, hafızasından yola çıkıp taşın direnişin simgesi olmasına kadar, söylenecek çok kelam var. Taş tapınaklara yakışıyor elbette lakin biz direndik mi, direnebildik mi gerçekten, taşla? Elbette direndik lakin sonunda “dünya bizde misafirdi/ meskeni onun üzerine yaptık/ çekip gittik” dedik ve gittik! Halbuki “dünyayla kırık kemiklerdik ve barışacaktık/ yalnızca sıhhatle ve bekleyerek/… olmadı” dizeleri yer alıyor şiirin ilerleyen kısımlarında ve arayışını, bu olmama haline rağmen “yine de bir ev/ yeniden de bir taş/ aradım” diyerek sürdürdüğünü tabir ediyor şiir öznesi. Arayışı sürdürme hali bile değerli, zira öteki bir şiirde lisana getirdiği üzere, “… şiddetinden sual olunmayan hayat” var karşımızda ve ne yaparsak yapalım “bu hayat gürleşmiyor”.
Serhat Uyurkulak, hayatın içinden yazıyor ve neredeyse her dizesinin, hayatı ve kendini hırpalayarak kaleme alındığı aşikâr. O yüzden de yaşayan, canlı bir şiire imza atıyor Uyurkulak. ‘Dünyalık’ın kapağında yer alan şu dizelerle sonlandırmak istiyorum yazıyı: “o kış bütün neyimiz varsa yaktık/ her yerde küflü et koklayan bir köpeğe/ konutundan tekmelenmiş bir köpeğe saklanmak için/ sözlere uzunca/ nemli burnumuzla baktık”. Bakmayan var mı ortamızda?
