Pelin Ünker
Cami ziyaretleri, mezarlık temizleme, hayır için şeker ve tespih dağıtma, Kudüs konferansları, Filistin için İsrail boykot eserleri tanıtımı… Bunlar eğitimde son devrin en çok tartışılan mevzularından biri olan ÇEDES projesi kapsamında öğrencilerin karşı karşıya kaldığı uygulamalardan yalnızca birkaçı.
Millî Eğitim Bakanlığının (MEB) Diyanet İşleri Başkanlığı ve Gençlik ve Spor Bakanlığı ile ortak yürüttüğü “Çevreme Hassasım, Değerlerime Sahip Çıkıyorum” isimli ÇEDES Projesi, imam ve vaizlerin okullarda “manevi danışmanlar” ismi altında vazife almasının önünü açarken proje kapsamında gerçekleştirilen etkinlikler de tartışma konusu.
Kamuya açık kaynaklarda yer alan bilgilere nazaran ÇEDES kapsamında ortaokullarda Filistin için boykot eserleri tanıtımı yapılıyor ve öğrencilerden bu eserleri boykot etmesi isteniyor.
Boykot eserlerine çarpı
Örneğin Elazığ’da bir ortaokulda yerli eserler ve boykot edilmesi gereken eser ve markaların yer aldığı büyük bir pano hazırlandı ve okula asıldı. “Boykotta biz de varız” sloganıyla asılan panoda “yerli,” “yabancı” ve “dünyayı sömüren dev şirketler” kategorileri yer alırken boykot edilmesi gereken eserlerin üzerinde çarpı işareti yer alıyor.
Edirne’deki bir ortaokulda da ÇEDES projesi kapsamında boykot eserlerine ait sunum yapıldı. Okul tarafından yapılan paylaşımda öğrencilerle boykot eserlerinin incelendiği ve ‘Filistinli kardeşlerimiz için neler yapabiliriz’ üzerine konuşulduğu belirtiliyor.
Söz konusu uygulamalarla iktidar siyasetleri üzerinden ortaokullara siyaset sokulduğu izlenimi oluşuyor. Uzmanlara nazaran bu stil uygulamalar kelam konusu eserleri kullanan ya da kullanmayan çocuklar ortasında kamplaşmalara yol açabilir.
Proje kapsamında düzenlenen Filistin temalı söyleşiler ya da “Kudüs ve Değerlerimiz” ve “Dünden Bugüne Kudüs” ismi altında çok sayıda konferans da var. Bu söyleşi ve konferansları verenlerin tamamının pedagojik formasyon eğitimi alıp almadığı bilinmeyen.
İstanbul Esenyurt İmam Hatip Ortaokulu’nda ise İsrail-Filistin savaşının ortasında dünyaya gelmiş 11 yaşında bir kız çocuğunun kıssasını anlatan “Kule” isimli animasyon sinema izletilmişti. Sinema için belirlenen yaş sonu 13 iken ortaokulda 10-13 yaş ortası çocuklar bulunuyor.
ÇEDES projesi kapsamında merhamet, müsamaha, uygunluk, hayvan sevgisi, yaşlılara hürmet üzere bahisler da işlenirken bu başlıkların dini referanslar üzerinden anlatılması dikkat çekiyor.
“Hayır” için tespit dağıtımı
İstanbul Bağcılar’da da Akyiğit Ortaokul öğrencileri, merhamet ve yardımseverlik konusunun işlendiği ÇEDES projesi kapsamında “Hayır yapıyoruz” diyerek tespih ve şeker dağıttı, vatandaşlara üzerinde hadisler ve ayetlerin yer aldığı notlar verdi.
ÇEDES Projesi için imzalanan protokole nazaran projenin hedefi; “Öğrencilerin ‘millî, ahlaki, insani, manevi ve kültürel kıymetlerimizi benimseyen, koruyan ve geliştiren fertler olmaları, ayrıyeten çağın ve geleceğin marifetleriyle donanmış, bu donanımı insanlık hayrına sarf edebilen, bilime sevdalı, kültüre meraklı ve hassas; ulusal, ahlaki, insani, manevi ve kültürel kıymetlerimizi kendi yaşantılarında inşa etmiş bireyler olarak yetiştirilmelerine katkı” biçiminde tanımlanıyor.
Gündeme tek tek geliyor
Projenin kaç okulda, mescitte yahut gençlik merkezinde uygulandığı, hangi aktifliklerin yapıldığı ve bu etkinliklerdeki kontrollerin yapılıp yapılmadığına dair ise sendikalarda bir data yok. Millî Eğitim Bakanlığınca da hangi çalışmaların yapıldığına dair net bilgi paylaşılmıyor. ÇEDES projesi kapsamında gerçekleşen etkinlikler, tek tek paylaşıldıkça kamuoyunun gündemine geliyor ve reaksiyon çekiyor.
Hafta içinde Kocaeli Karamürsel Anaokulunda cami imamının çocuklara sunum yaptığı ortaya çıkmıştı. Din vazifelilerinin anaokullarına kadar girmesi reaksiyona yol açtı.
Birgün‘ün haberine nazaran Karamürsel Ulu Camii İmamı Osman Akbaş dersin akabinde anaokulu öğrencilerine ikramda bulunurken okul müdürü bunu ’10-15 dakikalık bir etkinlik’ diye savundu. Cumhuriyet‘in haberine nazaran ise Bağlar Mescidi müezzin kayyımı Mirza Koçak, Kocatepe Ortaokulu’nda öğrencilere “insan hakları” bahisli sunum gerçekleştirdi. Proje kapsamında ayrıyeten Tekirdağ, Batman ve Niğde’de öğrencilere cami, Muğla’da mezarlık paklığı yaptırılması kamuoyunun reaksiyonunu çeken uygulamalar ortasında yer aldı.
Bakanlıktan karşılık yok
DW Türkçe, Ulusal Eğitim Bakanlığına, “ÇEDES’in kamuoyunda paylaşılan çeşitli uygulamaları ortasında yer alan cami ziyaretleri, mezarlık temizleme, hayır için şeker ve tespih dağıtma, Kudüs konferansları, Filistin boykot eserleri tanıtımı üzere uygulamaların, projenin ana temasıyla bağdaşıp bağdaşmadığı ve çocuk hakları açısından ne söz ettiği; okullarda vazife alan din vazifelilerinin pedagojik formasyon eğitimi bulunup bulunmadığı; imam ve vaizlerin okullarda vazife almasının laik temelli eğitim siyasetine uygun olup olmadığı”na dair sorular yöneltti. Bakanlık, DW Türkçe’nin sorularına karşılık vermedi.
ÇEDES projesi, Eğitim Sen ve Eğitim İş’in ortalarında olduğu sendikalar, bayan ve çocuk hakları üzerine çalışan sivil toplum kuruluşları tarafından laik temelli eğitim anlayışıyla bağdaşmadığı, pedagojik formasyonu bulunmayan Diyanet vazifelileri tarafından çocuklara eğitim verildiği ve öğretmenlik mesleğini değersizleştirdiği gerekçesiyle eleştiriliyor. Proje hakkında Eğitim Sen ve Eğitim-İş sendikalarının protokolün iptali için açtığı davalar da bulunuyor.
Proje kapsamında eğitimlere katılmak için velilerin onay vermesi şartı bulunurken sendikalar, istekli denilen uygulamaların toplum ya da idare baskısıyla vakit içinde mecburî hale geldiğine dikkat çekerken eğitimden sorumlu bir bakanlığın misyonunu öteki kuruluşlara devretmesini de problemli buluyor.
“Anayasa’ya nazaran eğitim laik temelli yapılmalı”
Eğitim-İş Genel Lideri Kadem Özbay, iktidarın “Cumhuriyet karşıtlığının” ve “laiklikle hesaplaşması”nın son örneklerinden biri olarak değerlendirdiği ÇEDES projesiyle öğretmenlik mesleğinin de aşağılandığı görüşünde.
DW Türkçe’ye konuşan Özbay, bedeller eğitiminin esasen öğretmenin misyonu olduğunu vurgulayarak “Örneğin adaletli davranmak. Gidip de hukuk fakültesinden dekan getiremezsin. Adaleti öğretmen anlatır. Sevgiyi, eşitliği, hakları öğretmeni anlatır. Bu öğretmenin vazifesidir. Lakin ne yapıyor artık? Diyor ki din vazifelisi gelecek. Bu da öğretmene hakaret” diyor.
Kadem Özbay, Anayasa’ya nazaran eğitimin laik temelli yapılması gerektiğini belirterek veliler ve öğretmenlere eğitim hakkını engelleyen bu uygulamalara müsaade vermemeleri istikametinde davet yapıyor.
ÇEDES projesine karşı change.org internet sitesinde de “Laik, bilimsel, kamusal eğitim talep ediyoruz” başlıklı imza kampanyası başlatıldı. Kampanyaya şimdiye dek yaklaşık 26 binden fazla imza atıldı.
