Tiyatro aşkına açılan perdeler, verilen mükafatlar, asla esirgenmeyecek alkışlarıyla koca bir haftayı daha geride bıraktık. Sonbaharın kışa yatan hali yerine biz birinci baharmışçasına aşka tutunalım bu pazar. Nilüfer Belediyesi Nilüfer Kent Tiyatrosu’nun (NKT) repertuvarlarındaki ‘‘Aşkın En Kısa Gecesi’’ oyununa çağırıyorum sizi. Haydi, kahvelerinizi alın başlayalım.
Bursa Nilüfer Belediyesi’ni bu köşenin takipçileri çabucak hatırlayacaktır. Her yıl eylül ayında düzenledikleri müzik şenliği bu yıl ‘‘kamu yararı!’’ gözetilerek iptal edilmişti, hatırladınız mı? İşte o belediyenin bu sefer çok ödüllü tiyatro grubundan, genel sanat direktöründen ve oyunundan bahsedeceğim. Yasaklarla ilgili olan eski yazımın linki de şuracıkta dursun, geçmiş haftanın reytinginden sual olunmaz.
Öncelikle Nilüfer semtinin bir sanat merkezine evrilmesinde emeği geçen siyasi ve siyaset dışı herkese teşekkürler. Artık İstanbul seyircisi için de epey görünür hale gelen, kendisi genç, sanatkarları çok tecrübeli bu grup yaptıkları işlerle kendilerini o denli hoş var ettiler ki. Yazın bile mola vermediler ve NKT olarak yaz aylarında da tiyatro severlere, açık havada Bursa Balat Atatürk Ormanı’nda yer alan Ormandaki Kulübe Sahnesi’nde tiyatro keyfi yaşattılar.
3 Ekim tarihinde gerçekleşen 25. Yapı Kredi Afife Tiyatro Ödülleri merasiminde çok sayıda kolda adaylıklarıyla isimlerinden bahsettiren takım, ödül alma konusunda da epeyce başarılı bir performans gösterdi. Yılın En Başarılı Işık Tasarımı ve Yılın En Başarılı Sahne Tasarımı Ödülü’nü Cem Yılmazer ve Burak Etöz (1984 oyunuyla), Yılın En Başarılı Direktörü Ödülü’nü Murat Daltaban (1984 oyunuyla), Yılın En Başarılı Oyunu Ödülü’nü 1984 oyunu kazandı. Bu sonuçlarla NKT için çok özel bir dönem geride kalmış oldu. Yılın En Güzel Bayan Oyuncu Ödülü’nü alan Özlem Zeynep Dinsel ise ‘‘Kızlar ve Oğlanlar’’ oyunundaki performansı ile mükafatı alırken, birazdan bahsedeceğim Aşkın En Kısa Gecesi oyunuyla da tıpkı ödül kategorisinde kendine rakipti.
Neden 1984 oyununu yazmadığımı soracak olursanız, karşılığım hazır; George Orwell yazmak pek de kolay değil. Hele de müellif için distopya olan kıssanın içinde bugün sahiden yaşarken daha fazla ne yazabilir ki insan. AŞK yazabilirim işte. 1984 romanını oyunlaştıran Robert Icke ve Duncan Macmillan. Murat Daltaban rejisi ile bu bol ödüllü, görsel taraftan çok güçlü, farklı anlatım yollarını kullanan 1984 oyununu seyretmek isterseniz Bursa’da NKT’de ya da turne bekleyerek kentinizde seyretmenizi elbette ki tavsiye ederim.
Bursa Nilüfer Belediyesi evvel 2007 yılında ana eksenine tiyatroyu alarak Nilüfer Sanat Yapım Tiyatrosu’nu kurar ve yaptığı işler seyirciden karşılık bulunca 2014 yılında kurumsal bir tiyatro kurma kararı alır. Sistemli olarak her hafta perde açan takım 2017 yılında imtihanla oluşturduğu genç takımı ve yeni idare formuyla Nilüfer Belediyesi Kent Tiyatrosu ismiyle “şehir tiyatroları” statüsünde kavuşur. 2021 yılından bu yana da kurumun Genel Sanat Direktörlüğünü Murat Daltaban yapmaktadır. Tiyatro oyuncusu kimliği ve direktörlüğünün yanında İstanbullular için epeyce özel bir yere sahip DOT Tiyatrosu’nun kurucularındandır ve tiyatronun sanat direktörlüğünü de muvaffakiyetle yürütmüştür. 2005 yılında kurulan DOT daha sıklıkla çağdaş tiyatro metinlerini sahnelemiş ve kentte yaşayan insanların hikayesini odağına almıştır. Ayrıyeten 1990 yıllarında Büyük Britanya’yı kasıp kavuran In-Yer-Face (suratına tiyatro) oyunlarını Türkiye’de en fazla sahneleyen topluluk da DOT olmuştur. Mevzudan bahse atlıyorum ancak bu akım hakkında çok kısa bilgi geçmek isterim. Günümüzde tesiri pek kalmayan bu tiyatro stili kendi devrinde çok yankı uyandırmıştı. Bu akımın oyunlarında tabu olarak sayılabilecek mevzular bütün çıplaklığıyla işleniyor, sahnede kullanılan lisan son derece argo ögeleri içeriyor dahası oyunun sahnelenmesi esnasında şiddet, cinsellik üzere ögeler hiçbir sansüre uğramaksızın izleyiciye bütün gerçekliğiyle gösteriliyordu. Bu oyunlar, kara-kutu olarak isimlendirilebilecek küçük tiyatro sahnelerinde, izleyici ile yüz yüze oynanıyor, bu sayede tesirlerini arttırıyordu. Bu açıklamadan da anlaşılacağı üzere 2000’ler oldukça özgür, sansürün zirvemizde helikopter böcekleri üzere gezmediği vakitlerdi. Bizim yaş kümesi için bu oyunları deneyimlemek büyük talihti. Neyse ağlamayalım sanat sürekli kendini anlatmak için yeni yollar, yeni lisanlar bulur.
NKT’nin 2022-23 dönemi başlarken Murat Daltaban “Karanlık bir periyottan geçiyoruz” telaffuzundan uzak duruyorum. İnsanlık tarihinden geriye kalan, karanlık periyotlar tarihidir. Neden karanlıklar tarihinin aktörleri olduk. İnsan, neden ‘korku’ ve ‘aç gözlülük’ ortasında gidip gelen ölümcül sarkacın altında buldu kendini? Tiyatro ‘Neden?’ sorusunu sorar… Karşılık vermek zorunda değildir. Bizim sanatımız, soruyu en estetik, en tesirli, en çarpıcı biçimde sormaktır. 2021-22 dönemi karmaşık ve süratli dünyaya ilişkin bir dönem oldu. 2022-23 döneminin da ondan farklı olmayacağını biliyoruz. “NEDEN?” diye sormak için döneme başlıyoruz… diyor. Çok sayıda ulusal ve milletlerarası mükafatları olan Daltaban ve içinde bulunduğu işler düşünüldüğünde kurumların başına gelen insanların o kurumları nerelere taşıyabileceklerini görmek için NKT çok hoş bir örnek bize. Bu sene hiçbir ödülde adaylık bile çıkartamayan Devlet Tiyatroları ne vakit ‘‘nerede kusur yapıyoruz?’’ diyecek bekleyip, görelim.
Hadi sabrınız tükenmediyse sizi 21 Haziran’a yılın en kısa gecesine davet edeyim. Ve de 35 yaşı yolun yarısı sanıp, bunun krizini yaşayanlar için oyunun var oluş sorgusunda bol kahkahalı bir seyahate çıkalım. Bu oyun az evvel bahsettiğim DOT tiyatrosunca 2015 yılında ‘‘İki Kişilik Yaz’’ ismiyle sahnelenmiş ve o yıl oyunun baş rol erkek oyuncusu Tuğrul Tülek’e hem Afife’de hem TEB’de yılın en başarılı erkek oyucusu mükafatı getirmişti. Remake ismi verilen tekrar imal olan NKT oyunu, Aşkın En Kısa Gecesi’nin oyuncuları Özlem Zeynep Dinsel, Mert Tiryaki ve Taha Tegin Özdemir. Müzikli ve güldürü usulündeki oyun oldukça uzunca ve tek perde. Orta verirsek seyirci salona geri dönmez dehşetinden mıdır, fuayede geçen vakit boşa geçen vakittir mottosundan mıdır bilinmez birtakım oyunların niçin bir buçuk saati aşsa da tek perde olduğunu anlamakta zorlanıyorum. Neyse, tek sıkıntımız bu olsa keşke değil mi? Birçok hususta Avrupa standardına ulaştığımız vakit ukala ukala tekrar bu soruyu sorar, öteki kederimiz olmadığı için ‘mesanemiz doluyor, seyirci olarak mağduruz’ deriz.
Oyundaki öykünün kahramanlarından biri ismi hatalar işleyen, yer altının yer üstüne en yakın düzeyinden bir hatalı ‘dümdüz’ Bob, başkası ise kendi ilgisinde bile adaleti sağlayamamış bir boşanma avukatı Helena. Kıssa karşılaştıkları bardan akıyor. Aşklarının başladığı yılın en uzun günü ancak olay yeri gece olduğundan yılın en kısa gecesine gidiyoruz daima birlikte. Dışarıda hiç durmayan bir yağmur, buluşmaya gelmemiş bir sevgili, elinde ‘Yeraltından Notlar’ kitabı ile Dostoyevski hayranı bir hatalı. Tabi ki bu göstergelerin hepsi muharririn rastlantısal değil, özel seçimleri. Oyunun müellifleri, İskoç David Greig ve Gordon McIntyre. İskoçya’dan sebep, bayan erkek bağlantısı ve 35 yaş sorgularını bu coğrafyanın insanından okumayı unutmayalım. Mesela yağmur neden hiç durmuyor sorusunun karşılığı da burada gizli, çok kolay; yalnızca iklim. Dünya küreselleşme ile birlikte büyük bir köye dönse de kültürler ortası farklar kaldırılmaya çalışılan hudutları tekrar ve tekrar çiziyor. Ortak hisler ise sıkıştırıldığımız kalıplar. Burada da oyunun çevirisini yapan Çiğdem Kaplangı’nın hüneri hissediliyor.
Yan yana gelme ihtimalleri düşük, diyelim karşılaştılar muhabbetleri hudutlu, hele hele o kadar eğlenmeleri ve aşk yaşamaları pek mümkün olmayan iki farklı dünyanın beşerinin sımsıcak, komik serüvenini seyretmek seyirciye hafifleme hissi veriyor. Lakin asla rehavete düşürmüyor. Epik usule yakın bir oyun. Yani oyuncular kıssalarını anlatarak, seyirciye koltuklarında oturduklarını ve bunun bir kurmaca olduğunu daima hatırlatıyorlar. Sahnenin üzerindeki Bob ve Helena’ya hem yakınlaşmamızı, inanmamızı hem de fazlaca empati kurmamamızı istiyorlar. Ve bunu çok uygun bir trafikle başarıyorlar. Dakika aklınız diğer yere kaysa oyunun içinde kayboluvereceğiniz bir ritmi var oyunun. Sahnede bu iki baş karakter dışında bir müzisyenimiz var. Gitarıyla oyunculara müzik söylerlerken eşlik ediyor ve vakit zaman figürasyonda oyunu çoğaltıyor; Taha Tegin Özdemir. Dördüncü kişi ise oyuncu değil lakin sahneden hiç çıkmıyor. Direktör oyunun kesintiye uğrama sorunu onu sahnede tutarak çok makul çözmüş. Dekor değişimlerinde, aksesuar ihtiyacında sahnenin bir uzvu olarak oyuncularla birlikte oyuna katılıyor. Sahne tasarımı Burak Etöz’e, ışık tasarımı ise Cem Yılmazer’e ilişkin. Sahne dekoru bara, meskene, otele basitçe dönüşebilen çok işlevli bir yap boz. Kâfi ki siz seyrederken buna inanın. Koreograf Tan Temel oyuncularını hareket nizamı için çok âlâ çalıştırmış. Sahne üzerinde akıp gidiyorlar.
Oyuncuların gücünü size yazıda anlatmam mümkün değil, tahminen süratli hızlı okursanız o tesir olur mu, deneyin bakalım. Ben denedim olmuyor. Epeydir seyirci koltuğunda hafif bir gülümsememenin ötesine geçemediğim anları geride bırakıp kahkaha atabildiğim bir oyun seyrettiğim için şükürler olsun diyorum. İki oyuncu da çok kıvrak bir lisan ve vücut ile öteki karakterlere dönerken de çok eğlendirici ve inandırıcılar. Sanırım oyunun katman katman inşası öteki türlü gerçekleşemezdi. Yine de seyirci olarak, sanki dramaturg çalışmasıyla artık anlatılmış olanın çoktan anlatıldığı, pür sevincimizin tavan olduğu, oyuncuların helakına varan ve sonlara yanlışsız artık o yüksek güçlerini kaybettikleri duruma indirilmeden oyun kısaltılabilir miydi diye sormadan edemiyorum.
Oyunda Bob ve Helena bir mevzuda hemfikirler, o da ‘35 yaşın b.k üzere bir yaş olduğu.’ Keşfettikleri şey ise; ‘İnsan artık olayın bundan ibaret olduğunu anlaması, yani desteden sana dağıtılan el bundan oburu değil. Hayat bize kağıtları dağıtıyor ve görünen o ki oyunu oynamıyoruz bile, yalnızca kağıtları çevirip elimize bakıyoruz.’
Bu ikili yılın en kısa gecesinde birlikte sarhoş olmak istiyorlar. Bu tarihin seçimi de tabi ki tesadüf değil. Kuzey yarım kürede yaz gün dönümüdür 21 Haziran ve tabiat için bir dönüşümdür. Güney yarım kürede en uzun gece yaşanırken, İskoçya’da bizim aşıklar, yılın en kısa gecesinde Shakespeare dedelerinin Bir Yaz Gecesi Rüyası’nı yaşıyorlar. Gördükleri birinci beşere âşık olunan bu türlü büyülü bir gecede Bob ve Helena birbirilerini görüyorlar…
Aşkın politik olduğuna inanlardan mısınız? Tertibe baş kaldıran, sistemin dışına çıkartan, heyecanlandıran, özgürleştiren bu his anarşisttir ve bu yüzden de politiktir. Oyunun içinde bu türlü bir idea yok tahminen lakin aşkın içinde var. İsminde aşk geçen bu türlü sevinçli bir oyundan sonra cebimize hangi notu koyduğumuz bize kalsın. Hayatta bize dayatılan hudutlardan taşmanın en sihirli yolu aşksa… Keyifli pazarlar.
