Türk Klinik Mikrobiyoloji ve Enfeksiyon Hastalıkları Derneği Lideri Prof. Dr. Serap Şimşek Yavuz, bir vakitler HIV müspetlik oranının neredeyse yüzde 50’lere ulaştığı Sahra Altı Afrika’da bile Birleşmiş Milletlerin ağır kampanyaları ile olay sayılarının düşme eğilimine girdiğini, HIV yayılım suratının da düştüğünü, fakat Doğu Avrupa, Rusya ve birtakım Asya ülkeleri ile Türkiye’de yükseliş trendinin hala devam ettiğini söyledi.
1 Aralık Dünya HIV / AIDS Günü nedeniyle açıklamalarda bulunan Türk Klinik Mikrobiyoloji ve Enfeksiyon Hastalıkları Derneği (KLİMİK) Lideri Prof. Dr. Serap Şimşek Yavuz, yürütülen kampanyalar ve bilinçlendirme çalışmalarıyla enfeksiyonun en çok görüldüğü Sahra Altı Afrika’da dahi müspetlik oranının düşme eğilimine girdiğini, lakin Doğu Avrupa, Rusya ve Türkiye’nin de içinde bulunduğu coğrafyada, bilhassa pandemi sonrası süreçte müspet hadise sayısının artış trendinin devam ettiğini söyledi.
Pandemiyle birlikte HIV /AIDS’e yönelik bilinçlendirme ve çaba kampanyaları ile buna ayrılan bütçelerin kesintiye uğradığını da vurgulayan Prof. Dr. Yavuz, Türkiye’de 40 bine yakın HIV olumluluğu belirlenmiş birey olduğunu, toplumdaki önyargıların tersine HIV’in yalnızca belirli marjinal kümelere has bir enfeksiyon değil, anneden geçişlerle çocuklara dahi bulaşabilen bir hastalık olduğunu kaydetti.
Türkiye’de bin 500’e yakın çocuğun HIV olumluyla takip edildiğine dikkat çeken Prof. Dr. Yavuz, “1 Aralık, 1988 yılından beri HIV / AIDS’e dikkat çekmek için toplantıların yapıldığı bir gün olarak bedellendiriliyor. Hastalığın birinci defa 1981 yılında tanımlanmasından sonra çok önemli sayıda ölümlere neden oldu. 40 yılda yaklaşık 50 milyon kişi hayatını kaybetti ki, veba salgınları kadar yüksek sayıda insan HIV / AIDS yüzünden öldü” dedi.
“İlaç ve test var fakat hadiseleri yakalayamıyoruz”
HIV ile çabada son yıllarda bilhassa Afrika’da önemli muvaffakiyetler elde edildiğine değinen Prof. Dr. Yavuz, ülkemizde hala devam eden artış trendinin ise kampanya ve bilinçlendirme çalışmalarındaki yetersizlikle ilgili olduğunu kaydederek, “Biz tesirli ilaçları getirdik evet, nitekim bütün hastalarımıza geri ödeme kapsamında da ilacı çabucak başlayabiliyoruz. Lakin bulaşıcı hastalıkla çaba, bu hastaları bulmaktan geçiyor. Onları etiketlemeden bu enfeksiyonla uğraş etmek gerekiyor. Toplumsal tedbirlerin, eğitimlerin alınması konusunda geri kalıyoruz. Buraya hem kaynak ayrılması lazım hem de ulusal kampanyalar formunda çalışmalar yapmak lazım” diye konuştu.
Gerçek sayılar daha fazla
Türkiye’de 2000’li yıllara kadar yılda 100-200 hadise görülürken, 2010’lardan itibaren bu sayının binleri geçtiğini, 2017’den itibaren de yılda 4 binlere çıktığını vurgulayan Prof. Dr. Yavuz, “Her ne kadar olay sayılarının şu an yıllık 4 binlerde olduğu değerlendirilse de, toplamda 40 bin kişinin HIV olumluyla yaşadığı ve bunların da bin 500’ü 18 yaş altı çocuk olduğu düşünülüyor. Asıl sayıların bunun 3-4 katı kadar olduğu varsayım ediliyor. Bu artış suratı ile devam ederse, 20-30 yıl sonra çok ağır şartlara neden olabilir ülkemiz açısından” dedi.
“Erken teşhis hayat kurtarır”
HIV enfeksiyonunun hiçbir halde belirli kümelerle ilişkilendirilmemesi gerektiğini de vurgulayan Prof. Dr. Yavuz, kelamlarını şöyle sürdürdü: “Bu hastalık yalnızca şu küme insanlarda görülür, diğerinde görülmez, bu türlü bir şey yok. Bu, bulaşıcı bir hastalık. Çocuklara dahi bulaşabiliyor. Şu an Türkiye’de süratli bir artış olduğunu bütün otoriteler kabul ediyor. Üstelik bu artış, elimizde çok tesirli ilaçlar, teşhis teknikleri varken ortaya çıkıyor. Bunu kabul etmememiz gerekir. Bir sefer ayrımcılık ve etiketlenme korkusu çok büyük mahzur.
İnsanların teste gitmesindeki en büyük bariyerlerden biri bu. HIV enfeksiyonu, hiç semptom vermeden yıllarca bedende zımnî kalabiliyor. Fakat bu sırada bedenin bağışıklık hücrelerini enfekte ettiği için, ilerleyen yıllarda, olağanda diğer insanlarda hiç hastalık yapmayan etkenlerle, önemli enfeksiyonlar yaşamaya başlıyorlar. Zira bağışıklık hücrelerini öldürüyor virüs. Test yaptırmaya özendirecek çalışmalar yapmazsanız virüsün bâtın kaldığı devirlerde bu bireyleri çok yakalayamıyorsunuz. Ne vakit bu bireylerin olumlu olduğu ortaya çıkıyor?
Ancak kişi, bu kelamını ettiğim enfeksiyonlarla sıhhat bakımına başvurduğu vakit yakalayabiliyorsunuz. Bu türlü olunca ileri evrede tedavi başarısı daha zorlaşıyor. Halbuki erken devirde tanıyı koyup tesirli tedaviye başlarsak, bu bireylerin sağ kalım müddeti de olağan insanlardan farklı olmuyor. Yani diyabeti, tansiyonu olan bir hasta nasılsa, o biçimde hayatını tesirli tedavi ile birlikte yürütebiliyor. Başka değerli tarafı da toplumsal boyutu. Ortadaki o 8-10 yıllık bâtın kaldığı periyotlarda HIV müspet bireyler enfeksiyonu diğerlerine bulaştırabiliyor. Zira kendisi de bilmiyor zati. Münasebetiyle biz aslında bâtın olayları yakalayarak hem hastanın kendi hayatını kurtarmış oluyoruz, hem de öbür insanlara bulaşmasını engelleyerek toplumda enfeksiyonun denetimini sağlayabiliyoruz.”
