Riyad’da iptal edilen FB ile GS’nin karşılaşacağı 100. Yıl Üstün Kupa Maçı’yla sağaltılan siyasi krizin göbeğinde, Suudi Arabistan Krallığı’nın; Türkiye Cumhuriyeti’nin Anayasası’nın başlangıç kısmında yer alan Atatürk’ün “Yurtta sulh cihanda sulh” kelamının yazılı olduğu pankartı stadyuma astırmaması ve futbolcuların Atatürk baskılı t-shirt ile alana çıkmalarının engellemesi yatıyordu.
Sansürlenmek istenen özünde demokratik, laik, hukuk devleti T.C’nin Kurucu Önderi Atatürk’ün siyasi ve askeri kimliğini oluşturan fikirleriydi.
Bu krizi çözmek de lakin Atatürk’ü anlamakla mümkün olur.
Yeni yıla elimde iki kitapla girdim.
Emekli Tümgeneral Ahmet Yavuz’un Mustafa Kemal Atatürk’ün fikri mirasının anlaşılması için yaptığı kapsamlı entelektüel çalışmalarından süzülen “İkinci Yüzyılda Yine Atatürk” kitabında altını çizmediğim çok az cümle var.
Atatürkçü fikir cihanına dair kamuoyunda tartışma konusu olan soruların her birine karşılık veren 112 sayfalık kitabı bir çırpıda okursunuz ancak bitiremezsiniz.
Süreklilik karakteri taşıyan Atatürk devrimlerini sahiplenmeye kapı açıyor.
Yavuz’un anlatımından Atatürk’ün zeka, merak ve yürekle örülen kişiliğinin hayranlık duyduğu isimlerden beslendiğini anlıyoruz.
Yavuz bu taraftaki bir soruyu şöyle yanıtlıyor:
Fatih Sultan Mehmet’i çok beğeniyor. Atilla’yı, Timur’u, Napolyon’u çok âlâ incelediğini biliyoruz. Clausewitz’i, Jomini yi inceliyor. Alman Maraşel Goltz Paşa’dan (akademide öğretmeni) etkileniyor.
Atatürk’ün fikriyatı; Namık Kemal, Tevfik Fikret, Ziya Gökalp, Şehbenderzade Filipeli Ahmet Himi üzere aydınların yanı sıra, “egemenliği kullanılmasına” ait önermelerin yapı taşı Fransız düşünür Jean-Jacques Rousseau izlerini de taşıyor.
Atatürk günümüzde yaşasaydı….
Varsayımsal olmakla birlikte hem askeri, hem siyasi, hem toplumsal ömrünü araştıran değerli bir külliyata hakim olan Yavuz, Atatürk’ün yol haritasını şu sözlerle ifade ediyor:
“Olabildiğince akıllı adam buldu, eğitti ve takım oluşturma uğraşı içinde oldu. Mutemeldir ki günümüzde yaşasaydı Cumhuriyet’in kuvvetler ayrılığına nazaran tekrar düzenlenmesinden yana olurdu. Mesela Diyanet İşleri Başkanlığı’nı kapatırdı. O’nu kalıplara sokmayı bir kenara bırakmamız gerekir. Yolu ve yolu belirlidir: Aklın ve bilimin rehberliğiyle özgür ve eşit bireyi; hâkim halkı ülkeyi bağımsız kılmaktır. Güvenlik, refah ve özgürlüklerin bileşkesi demek olan beka da fakat ‘yurtta sulh dünyada sulh’ unsuruyla sağlanabilecekti. Bunun için büyük uğraş gösterdi.”
Atatürk’ün çabasının hala devam ettiğini vurgulayan Yavuz “Ülkemizi yüceltmek ve devletimizi daha aktif çalıştırmanın yolu akılcılık ve fazilet kavramlarının kurumsallaşmasından geçmektedir. Birinin temelinde bilim, başkasının özünde ahlakın belirleyiciliği vardır” diye ekliyor.
Yavuz, gazeteci Mert İnan tarafından hazırlanan kitabının eşlikçisi olarak Prof. Dr. Afet İnan tarafından kaleme alınan ve Türk Tarih Kurumu tarafından birinci baskısı 1969 tarihinde yapılan “Medeni Bilgiler ve M.Kemal Atatürk’ün El Yazıları” kitabını da hatırlatıyor.
557 sayfalık “Medeni Bilgiler” kitabının ortaya çıkış hikayesini, kitabın “Giriş” kısmından okuyoruz.
1929-1930 ders yılında Ulusal Eğitim Bakanlığı’na bağlı olarak 1924’de kurulan “Ankara Musiki Muallim Mektebi” nde yurt bilgisi ve tarih öğretmenliği yapan Afet İnan şu notu düşüyor:
“Yurt bilgisi okutacağım ders kitabını Atatürk kâfi bulmamıştı. Fransız lisesinde okuduğum Türkçesi Yurttaşlık Bilgisi olan “Insruction Civique” kitabını çevirmemi istedi. Birebir hususları Genel Sekreteri Tevfik Bıyıkoğlu’na araştırtarak, Almanca’dan çeviriler yaptırmıştı. Kendisi Fransızca’dan, Türkçe’den okuduklarına bu çevirilerden de istifade ederek, kimi hususları şahsen yazmış, bana ve genel sekretere dikte ettirmiştir. Bu suretle yurt bilgisi derslerimi yeni incelemelere nazaran veriyordum.”
Bu derslerden birinde belediye seçimi tatbikatı yapan İnan, erkek-kız karma eğitim gören okulda bir bayanı öğrencinin belediye lideri seçilmesi üzerine, erkek öğrenciden “Mevcut Belediye Kanunu’na nazaran bayanların rey verme hakkı olmadığı üzere, seçilemezler de” itirazı geliyor.
İnan, bu gelişme üzerine birebir gün Atatürk ve devrin İçişleri Bakanı Şükrü Kaya’ya bayanların oy hakkına sahip olmamasından duyduğu üzüntüyü aktarıyor.
Kaya Büyük Millet Meclisi’nde bir yıldan fazla bir müddettir görüşülen Belediye Kanun tasarısında bu bahsin ele alınabileceğini söylüyor.
Atatürk “Başvekille (İsmet İnönü) konuşuruz, lakin bu sıkıntıda hazırlı olmak ve münakaşa etmek lazımdır” karşılığı veriyor ve birebir günün akşamı Çankaya Köşkü’ne davet ettiği devlet adamları, hukuk hocalarıyla bayanlara oy hakkına taraf olan ve olmayan fikirlerin tartışılmasını sağlıyor.
Bu tartışmalar bir yıl kadar sürüyor.
Tasarı “ivedilikle” geçirilmek üzere 20 Mart 1930’da Meclis’e geliyor.
Meclis’te 5 gün süren görüşmelerden sonra 3 Nisan 1930 Perşembe günü Meclis’e gelen 164 unsurlu yeni Belediye Kanunu’nda yer alan bayanlara seçme ve seçilme hakkı tanıyan düzenleme, 316 milletvekilinden 117’sinin çekimser kalması ve karşı oy kullanmasına rağmen yasalaşıyor.
Demokrasi, bir istikametiyle hurafelerle kuşatılan bayanın varoluş çabası olmayı sürdürüyor.
100. Yılda Yavuz’un saptaması şöyle:
“Daha büyük problemler yaşamıyorsak bunun gerisinde yatan geçmişten gelen ve Türk geleneği olan anaerkil yapının her şeye karşın varlığını sürdürüyor olmasıdır. Dini bedeller kişinin vicdanının yansıması haline getirmek yerine, siyasal-toplumsal oluşumun yani devletin yapıtaşı haline getirilmiştir. Türkiye’nin tartışması gereken sıkıntı erkek hakimiyetine dayalı muhafazakar yapıdır. Ortalama her gün bir bayanımız namus cinayetinin ya da zorbalığının öznesi olmaktadır.”
